Bài thuyết minh tại Di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô

Nhằm nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng và phục vụ du khách đến dâng hương, tưởng niệm tại Di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Thanh niên xung phong (thường gọi là Hang Tám Cô), Ban quản lý VQG Phong Nha – Kẻ Bàng đã ban hành văn bản số 1006/VQG-KHHTQT ngày 14/7/2026 chỉ đạo Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng hoàn thiện và đưa vào sử dụng bài thuyết minh tại di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô sau khi tiếp thu đầy đủ ý kiến góp ý của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị.

Đền tưởng niệm các AHLS Đường 20 Quyết Thắng

Bài thuyết minh được xây dựng trên cơ sở các nguồn tư liệu lịch sử chính thống, kết hợp công tác sưu tầm, nghiên cứu và xác minh thông tin từ thân nhân các Anh hùng liệt sĩ, các cựu Thanh niên xung phong Đại đội C217 và các cựu chiến binh Đoàn 5043 Pháo binh. Nội dung được biên soạn bảo đảm tính chính xác, khách quan, trang nghiêm, phản ánh đầy đủ giá trị lịch sử và ý nghĩa của Di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô; đồng thời góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa”, lan tỏa văn hóa tri ân và là hoạt động thiết thực hưởng ứng các hoạt động kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Dưới đây là nội dung bài thuyết minh tại Di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô:

Kính thưa quý khách!

 Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, mảnh đất Quảng Trị anh hùng đã ghi dấu biết bao địa danh đi vào lịch sử như: Thành cổ Quảng Trị với 81 ngày đêm đỏ lửa; Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải ghi dấu cuộc đấu tranh chống chia cắt đất nước suốt hơn 20 năm; Khe Sanh, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Cổng Trời, Cha Lo, Phà Xuân Sơn, Phà Long Đại, Đường 12, Đường 15, Đường 16, Đường 9... Tất cả đã trở thành những biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, biểu tượng của ý chí quật cường, tinh thần, khí phách dân tộc Việt Nam trong thế kỷ 20.

Cùng với những địa danh lịch sử đó, Đường 20 Quyết Thắng trong hệ thống đường Hồ Chí Minh trên mảnh đất Quảng Trị - tuyến vận tải chiến lược đặc biệt quan trọng với tinh thần “Xẻ dọc Trường Sơn”, trở thành biểu tượng của ý chí, niềm tin, minh chứng cho sự hy sinh vĩ đại của nhiều thế hệ bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến trong những năm tháng chống Mỹ, cứu nước. 

Kính thưa quý khách!

Đường 20 Quyết Thắng được khởi công ngày 21/1/1966, thông xe vào ngày 31/5/1966 sau hơn 04 tháng thi công. Đường 20 có chiều dài 125 km, xuất phát từ Km số 0 tại thôn Phong Nha, xã Sơn Trạch (nay là xã Phong Nha, tỉnh Quảng Trị) đến ngã ba Lùm Bùm, Nước cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Lãnh đạo Bộ Giao thông - Vận tải và Bộ Tư lệnh Đoàn 559 đặt tên cho con đường là Đường 20, bởi lẽ, lực lượng tham gia mở đường là các đơn vị bộ đội, thanh niên xung phong, anh chị em công nhân và đội ngũ cán bộ kỹ thuật... hầu hết đều ở lứa tuổi 20. Đây là tuyến đường lật cánh nối Đông Trường Sơn sang Tây Trường Sơn nhằm phá thế độc đạo của đường 12A, vận chuyển sức người, sức của từ hậu phương miền Bắc chi viện cho tiền tuyến lớn miền Nam. Phát hiện tuyến “Rọc ngang Trường Sơn” quan trọng này, từ năm 1965 đến 1972, đế quốc Mỹ tập trung đánh phá rất ác liệt, bất kể ngày đêm, biến đường 20 thành những tọa độ lửa: Trọng điểm ATP (cua chữ A, ngầm Ta Lê, đèo Phu La Nhích), ngầm Trạ Ang, ngầm Cà Roòng, dốc Ba Thang…

Trên tuyến Đường 20 - Quyết Thắng này, hàng ngàn, hàng vạn chiến sỹ bộ đội, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến … đã anh dũng kiên cường, ngày đêm bám đường, bám trọng điểm, vừa đánh địch, vừa xẻ núi, bạt đèo, san lấp hố bom, bảo đảm tuyến đường luôn thông suốt, chi viện kịp thời cho chiến trường Miền Nam. Dưới làn mưa bom, bão đạn của địch, hàng ngàn anh hùng liệt sỹ ngã xuống trên tuyến đường này, trong đó sự kiện 08 thanh niên xung phong thuộc Đại đội C217 – N25 – P31 và 5 chiến sỹ Đoàn 5043 pháo binh anh dũng hy sinh trưa ngày 14/11/1972 tại Hang Tám Cô để lại bao tiếc thương vô hạn và sự day dứt khôn nguôi cho nhiều thế hệ. Sự hy sinh của các anh, các chị trở thành khúc tráng ca, đỉnh cao của lòng quả cảm, minh chứng thiêng liêng cho chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”.

Kính thưa quý khách!

Ngày 14/11/1972, Trường Sơn nắng đẹp, 08 thanh niên xung phong thuộc đơn vị C217 - N25 - P31 (Thanh Hoá) gồm: Nguyễn Văn Huệ (sinh năm 1952), quê ở xã Hoằng Trường; Đỗ Thị Loan (sinh năm 1952), quê ở xã Hoằng Ngọc; Lê Thị Lương (sinh năm 1953) quê ở xã Hoằng Thịnh; Trần Thị Tơ (sinh năm 1954) quê ở xã Hoằng Trường; Lê Thị Mai (sinh năm 1952) quê ở xã Hoằng Thịnh; Hoàng Văn Vụ (sinh năm 1953) quê ở xã Hoằng Hà; Nguyễn Mậu Kỷ (sinh năm 1947) quê ở xã Hoằng Đạt và Nguyễn Hữu Phương (sinh năm 1954) quê ở xã Hoằng Trường nhận lệnh của Binh trạm 14, Công trường 20, hành quân từ nơi đóng quân (Km 24+500) ra bến Troóc, xã Phúc Trạch (nay là xã Phong Nha) thực hiện nhiệm vụ bốc dỡ hàng hoá từ các ca nô lên xe quân sự để vận chuyển vào chiến trường.

Khi sương sớm vẫn còn đọng trên tán lá rừng, các anh, các chị chia tay đồng đội lên đường làm nhiệm vụ. Khoảng 11 giờ, đoàn hành quân đến khu vực Km 16+500 (Hang Tám Cô). Đã vào giờ trưa nên các anh, các chị dừng chân tại Hang Tám Cô, tranh thủ ăn cơm, nghỉ ngơi để chiều tiếp tục lên đường. Cùng thời điểm này, Đoàn 5043 pháo binh cũng đang trên đường hành quân vào chiến trường Miền Nam. Những ngày này, Đường 20 bị máy bay Mỹ oanh tạc, đường tắc tại Km 23 và trọng điểm Cà Roòng nên đơn vị nhận được lệnh nguỵ trang, cất giấu xe pháo, chờ thông đường. Đoàn 5043 pháo binh phân công các chiến sỹ: Mai Đức Hùng (sinh năm 1952), quê ở tỉnh Nam Hà; Đinh Công Đính (sinh năm 1953) quê ở tỉnh Nam Hà; Nguyễn Văn Quận (sinh năm 1952) quê ở tỉnh Tuyên Quang; Sầm Văn Mắc (sinh năm 1952) quê ở tỉnh Lào Cai và Nguyễn Văn Thuỷ (sinh năm 1954) quê ở tỉnh Hà Giang trực, bảo vệ xe pháo tại khu vực Hang Tám Cô.

Không gian khu vực Hang Tám Cô (Km 16+500) đang yên bình, bất chợt bị xé nát khi máy bay Mỹ đến ném bom. Dường như phát hiện ra vị trí nguỵ trang xe pháo và nơi ẩn trú của bộ đội và thanh niên xung phong của ta trong hang đá, chúng cắt bom ngay trước cửa hang. Tiếng bom nổ làm rung chuyển cả vùng rừng núi, đất đá, khói bụi trùm lên tất cả, một khối đá khổng lồ hàng trăm tấn sập xuống bịt kín cửa hang… Tan khói bom, các lực lượng bộ đội, thanh niên xung phong C217, C213 tràn lên mặt đường, lao đến khu vực hang đá, dùng nhiều phương tiện, thiết bị để tập trung tìm kiếm, cứu hộ, cứu chữa các anh, các chị nhưng tất cả đều không thể... 13 chiến sỹ thanh niên xung phong, bộ đội pháo binh trú trong hang đá đã anh dũng hy sinh.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua kể từ ngày các anh, các chị ngã xuống, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) đã nhiều lần tổ chức tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ tại khu vực Hang Tám Cô. Tuy nhiên, thành công nhất phải kể đến đợt tìm kiếm vào tháng 10/2025.

Ngày 01/10/2025, trong quá trình tôn tạo khu vực Đền tưởng niệm các AHLS Đường 20 Quyết Thắng, đơn vị thi công phát hiện một số hài cốt liệt sỹ tại khu vực cửa hang bị bom Mỹ đánh sập trước đây. Từ phát hiện quan trọng này, tỉnh Quảng Trị chỉ đạo Đội quy tập hài cốt liệt sỹ 589, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ hy sinh tại Hang Tám Cô. Sau 15 ngày triển khai tìm kiếm một cách cẩn thận và chu đáo, từ ngày mùng 01 đến ngày 15/10/2025, Đội quy tập 589 đã tìm kiếm được nhiều hài cốt và di vật của các liệt sỹ. Tiếp đó, việc giám định ADN các mẫu hài cốt cũng  được tỉnh Quảng Trị triển khai một cách khoa học. Kết quả giám định đã có 08 mẫu hài cốt 08 liệt sỹ trùng khớp với mẫu ADN của thân nhân tại các tỉnh: Thanh Hóa, Ninh Bình, Lào Cai và Tuyên Quang. Thể theo nguyện vọng của gia đình các liệt sỹ, ngày 08/11/2025, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Trị đã tổ chức trọng thể Lễ viếng, truy điệu và an táng hài cốt 13 anh hùng liệt sỹ và di vật tại ngôi mộ chung ở ngay vị trí các liệt sỹ đã hy sinh nơi hang đá trước đây để muôn đời sau tưởng nhớ và tri ân.

Kính thưa quý khách!

Chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ, những mất mát, đau thương của một thời khói lửa đã nhường chỗ cho đất nước Việt Nam đang khát vọng và vươn mình. Nhưng mỗi hình ảnh, câu chuyện được kể lại, nghe lại sẽ cho chúng ta hình dung, hiểu thêm về những tháng năm gian khó của dân tộc, từ đó càng thêm yêu quý trân trọng giá trị hoà bình. Chúng ta có thể gác lại quá khứ nhưng không bao giờ được lãng quên lịch sử, có như thế, những hy sinh mất mát của thế hệ cha anh, những trang sử hào hùng của dân tộc sẽ mãi trường tồn cùng năm tháng dù thời gian vẫn cứ trôi.

Kính thưa quý khách!

Từ nơi tuyến lửa ác liệt năm xưa, Quảng Trị hôm nay đã và đang đổi thay từng ngày, những con đường mới mở, những công trình đang được dựng xây, những vùng quê hồi sinh mạnh mẽ và thế hệ trẻ đang nối dài khát vọng cống hiến. Hôm nay, đến thăm Đền tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ Đường 20 Quyết Thắng và Di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô, trong giờ phút thiêng liêng này, trước anh linh các anh hùng liệt sỹ, xin trân trọng kính mời quý khách thắp một nén hương thơm, tưởng niệm, tri ân các anh, các chị - những người con ưu tú của Tổ quốc đã không tiếc tuổi xuân, máu xương vì nền độc lập tự do của dân tộc. Các anh, các chị đã đi xa nhưng tên tuổi, tinh thần, khát vọng của các anh, các chị vẫn mãi trường tồn cùng non sông đất nước, sống mãi trong tim mỗi người Việt Nam.

Một lần nữa, xin trân trọng cảm ơn quý khách đã đến thăm Đường 20 – Quyết Thắng và Di tích Quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô. Xin kính chúc quý khách nhiều niềm vui, hạnh phúc và hy vọng sẽ được gặp quý khách trong những chuyến thăm viếng lần sau.

Xin trân trọng cảm ơn !

Di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô

Việc hoàn thiện và đưa bài thuyết minh vào sử dụng không chỉ góp phần nâng cao chất lượng công tác thuyết minh, hướng dẫn tại Di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị lịch sử thiêng liêng của Đường 20 Quyết Thắng - nơi ghi dấu sự hy sinh anh dũng của các Anh hùng liệt sĩ vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi câu chuyện được kể lại không chỉ là lời tri ân sâu sắc đối với những người đã ngã xuống mà còn là nhịp cầu kết nối quá khứ với hiện tại, để mỗi người thêm thấu hiểu giá trị của hòa bình, độc lập được đánh đổi bằng biết bao máu xương và tuổi thanh xuân của các thế hệ đi trước. Qua đó, tiếp tục bồi đắp truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc, lan tỏa những giá trị nhân văn tốt đẹp và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam; khơi dậy trách nhiệm của mỗi người trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của Di sản thế giới Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, góp phần tạo sức lan tỏa sâu rộng các hoạt động tri ân, khí thế thi đua thiết thực hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027)./.

Mai Thuỳ